Jedno z najczęściej zadawanych pytań, na które musi odpowiadać doradca, przedstawiający klientowi warunki konkretnego konkursu brzmi: „Jaka może być wysokość dofinansowania, które otrzymam?”. Są konkursy, w przypadku których odpowiedź jest prosta i jest to najczęściej wartość powyżej 50% ale są też takie, w przypadku których musimy odpowiadać: „To skomplikowane”.
Udzielanie pomocy publicznej
Maksymalne progi wartości dofinansowania i jej intensywności oraz rodzaje wydatków kwalifikowalnych muszą być zgodne z zasadami udzielania pomocy publicznej uregulowanymi w odpowiednich rozporządzeniach Komisji Europejskiej. Pomoc publiczna to wsparcie udzielane przez państwo lub ze środków publicznych przedsiębiorstwom, które może wpływać na konkurencję i handel wewnątrz Unii Europejskiej. Taka pomoc jest co do zasady zakazana, chyba że spełnia warunki dopuszczalne przez prawo UE.
W ramach przygotowań do nowej perspektywy finansowej na lata 2021–2027, Komisja Europejska przyjęła tzw. „Wytyczne dotyczące regionalnej pomocy państwa”. Dokument ten określa warunki, na jakich wsparcie publiczne może zostać uznane za zgodne z zasadami wspólnego rynku Unii Europejskiej.
Wytyczne koncentrują się przede wszystkim na wspieraniu rozwoju gospodarczego tych regionów, w których poziom życia odbiega od średniego poziomu w UE a poziom zatrudnienia jest niedostateczny. Ustalenie jasnych zasad udzielania pomocy jest niezbędne, by wsparcie służyło wzmacnianiu spójności terytorialnej, a nie zaburzało konkurencji na jednolitym rynku. Bez takich regulacji mogłoby dojść do niekontrolowanego „wyścigu dotacyjnego” między państwami członkowskimi, próbującymi przyciągnąć inwestorów coraz korzystniejszymi zachętami.
Do najważniejszych rodzajów pomocy publicznej, stosowanych w Polsce, w tym w funduszach unijnych i ulgach krajowych należą:
- pomoc regionalna, której celem jest wyrównywanie dysproporcji rozwojowych między regionami UE n dotacje lub ulgi podatkowe dla firm inwestujących w słabiej rozwiniętych województwach – dotacja z programu FENG dla firmy inwestującej w warmińsko-mazurskim;
- pomoc na badania, rozwój i innowacje (B+R+I), której celem jest wspieranie działalności innowacyjnej i technologicznej, co dotyczy m.in. kosztów badań przemysłowych, eksperymentalnych prac rozwojowych, tworzenia prototypów, zatrudniania naukowców np. dotacja na projekt B+R finansowany z programu FENG lub Horizon Europe.
- pomoc na ochronę środowiska i energetykę, której celem jest promowanie zrównoważonego rozwoju i zielonej transformacji poprzez: inwestycje w OZE, efektywność energetyczną, ograniczanie emisji CO₂, recykling, gospodarkę o obiegu zamkniętym np. dotacja na panele fotowoltaiczne lub modernizację systemów grzewczych;
- pomoc na zatrudnienie, której celem jest wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy, aktywizacja zawodowa poprzez dofinansowanie kosztów zatrudnienia osób bezrobotnych, młodych, starszych, niepełnosprawnych np. refundacja wynagrodzeń z urzędu pracy lub programów EFS+;
- pomoc na szkolenia, której celem jest rozwój kompetencji pracowników i kadry zarządzającej, poprzez dofinansowanie kosztów szkoleń, kursów, usług doradczych np. Baza Usług Rozwojowych (BUR), Krajowy Fundusz Szkoleniowy (KFS);
- pomoc de minimis, której celem jest wspieranie MŚP w niewielkiej skali, bez obowiązku notyfikacji do KE, maksymalna wartość: 200 000 euro (w ciągu 3 lat podatkowych), np. Przykład: dotacja z PUP, usługi rozwojowe, instrumenty poręczeniowe.
W większości przypadków, o które pytają nasi klienci mamy do czynienia z pomocą na badania i rozwój oraz pomocą regionalną. W przypadku tej drugiej każde państwo członkowskie UE zostało zobowiązane do opracowania i przedstawienia do akceptacji przez Komisję Europejską tzw. „Mapy pomocy regionalnej”, która obowiązuje w obecnym okresie programowania.
Polska Mapa pomocy regionalnej
Aktualna „Mapa pomocy” obowiązuje w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2027 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2021 r. w sprawie ustalenia Mapy pomocy regionalnej na lata 2022–2027. Nowa „Mapa” zastąpiła tą, która obowiązywała w okresie programowania w latach 2014-2021. Dla większości województw nowa „Mapa pomocy regionalnej” przyniosła pozytywne zmiany. Największym beneficjentem okazało się województwo świętokrzyskie, gdzie poziom wsparcia wzrósł aż o 15%. Aż siedem województw odnotowało wzrost intensywności pomocy o 5% w porównaniu z poprzednim okresem. Wśród nich znalazły się: zachodniopomorskie, kujawsko-pomorskie, lubuskie, łódzkie, opolskie, śląskie oraz małopolskie. Województwo pomorskie jako jedyne straciło – intensywność pomocy zmniejszyła się tam o 5%. Bez zmian pozostały cztery regiony wschodnie: warmińsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie i podkarpackie – tu poziom wsparcia utrzymano na dotychczasowym poziomie.
W uproszczeniu można powiedzieć, że „Mapa” pokazuje, które województwa (lub podregiony) są kwalifikowane do wsparcia, jaka jest maksymalna intensywność pomocy – czyli jaki procent kosztów kwalifikowanych projektu może być objęty dotacją (lub inną formą wsparcia) oraz jakie są dodatkowe bonusy dla MŚP – mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą liczyć na wyższy poziom pomocy. Na podstawie „Mapy pomocy regionalnej” nie ma obecnie możliwości udzielenia pomocy projektom zlokalizowanym w mieście stołecznym Warszawa i powiatach ościennych.
Rozwinięte Mazowsze
Mazowsze to region o ogromnym potencjale rozwojowym, ale jednocześnie bardzo zróżnicowany wewnętrznie. Zgodnie z Umową Partnerstwa w województwie mazowieckim fundusze europejskie podzielone zostały na słabiej rozwinięty obszar mazowiecki regionalny oraz lepiej rozwinięty warszawski stołeczny. Dodatkowo, biedniejsza część województwa objęta została Programem Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej.
W województwie mazowieckim doskonale widać działanie polityki spójności Unii Europejskiej. Mniej zamożne regiony nadal głównie korzystają ze wsparcia w postaci bezzwrotnych dotacji a te bogatsze poszukują innych źródeł finansowania, na przykład w postaci preferencyjnych kredytów z Europejskiego Banku Inwestycyjnego.
Jak wskazują dane z Eurostatu – Polska jeszcze w 2021 r. znajdowała się wśród tych państw UE, w których rozdźwięk wartości PKB per capita pomiędzy najsłabszymi a najsilniejszymi regionami był największy. Dla podregionów z największymi ośrodkami miejskimi wartości tego wskaźnika były na poziomie prawie 300% (Warszawa), ponad 190% (podregion Poznania), ok. 165% (podregiony Wrocławia i Krakowa). Najniższe wartości PKB per capita występowały w podregionach przemyskim i chełmsko-zamojskim (53%), nowotarskim (57%) oraz ełckim (58%).
W 2023 r. było wiadomo, że choć dysproporcje nadal występowały, to ich poziom był relatywnie niski w porównaniu z krajami takimi jak Czechy, Węgry czy Rumunia. Współczynnik zmienności w Polsce zmniejszył się przynajmniej o 2,5% w analizowanym okresie.
Intensywność wsparcia w województwie wielkopolskim
W Poznaniu i niektórych regionach Wielkopolski (m.in. powiaty: poznański, obornicki, szamotulski, średzki, śremski) wysokość dofinansowania do 31 grudnia 2024 r. wynosiła 20%. Od 1 stycznia 2025 r. intensywność wsparcia zmniejszyła się do 15%. W pozostałych regionach województwa wielkopolskiego limit utrzymany został na poziomie 25%.
Zmiany wsparcia projektów realizowanych we Wrocławiu
W województwie dolnośląskim intensywność wsparcia zgodnie z „Mapą pomocy regionalnej” wynosi:
- na obszarze miasta Wrocław w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2024 r. – 20%;
- na obszarze miasta Wrocław w okresie od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. – 15%;
- w pozostałych obszarach województwa dolnośląskiego – 25%.
Chcesz sprawdzić, czy prawidłowo czytasz zasady finansowania projektów wynikające z Mapy pomocy regionalnej na lata 2021-2027? Zadzwoń lub napisz i umów się na bezpłatną konsultację z naszymi doradcami.
oprac. Jakub Woźniak, Członek Zarządu w GRUPA4 Fundusze Europejskie Sp. z o.o.
