Krajowe Inteligentne Specjalizacje to jedno z tych pojęć, które w dokumentach konkursowych pojawia się regularnie, a jednocześnie często bywa traktowane przez przedsiębiorców i ich doradców lekceważąco. Bardzo często dopiero na etapie pisania wniosku o dofinansowanie pojawia się pytanie: „czym właściwie są KIS?” i dlaczego w ogóle trzeba się nimi zajmować, skoro firma ma jasno zdefiniowany projekt, technologię i plan wdrożenia?
Z perspektywy instytucji finansujących projekty badawczo-rozwojowe Krajowe Inteligentne Specjalizacje nie są jednak dodatkiem ani formalnością. Są jednym z podstawowych filtrów decydujących o tym, czy dany projekt w ogóle mieści się w obszarze, który może być wspierany ze środków publicznych.
Przedsiębiorcy, którzy chcą ubiegać się o inteligentnie ukierunkowane dotacje ze środków unijnych, bardzo często spotykają się z wymogiem wpisania swojego pomysłu w inteligentne specjalizacje oraz wykazania wysokiego poziomu innowacyjności. Dla wielu firm jest to moment zaskoczenia, bo jeszcze na etapie planowania projektu pojęcie Krajowych czy Regionalnych Inteligentnych Specjalizacji wydaje się abstrakcyjne i oderwane od realiów biznesowych.
W praktyce jednak inteligentne specjalizacje są jednym z fundamentów systemu finansowania innowacji w Unii Europejskiej. To one decydują o tym, jakie typy projektów mogą liczyć na wsparcie i w jakich obszarach rozwój technologiczny jest szczególnie pożądany.
Czym w praktyce są inteligentne specjalizacje?
Inteligentne specjalizacje to narzędzie strategiczne, które ma kierować publiczne środki tam, gdzie mogą one przynieść największy efekt rozwojowy. W zależności od zasięgu programu operacyjnego mówimy o Krajowych Inteligentnych Specjalizacjach oraz Regionalnych Inteligentnych Specjalizacjach. Mechanizm jest ten sam, zmienia się jedynie poziom, na którym określane są priorytety.
Nie są to listy branż ani katalogi firm. Inteligentne specjalizacje nie odpowiadają na pytanie, czym dana firma się zajmuje, lecz na pytanie, jakie typy innowacji – produktowych, w prcesie technologicznym czy organizacyjnych – powinny być wspierane w danym kraju lub regionie.
Geneza Krajowych Inteligentnych Specjalizacji
Aby dobrze zrozumieć sens KIS, warto cofnąć się do 2010 roku. To wtedy Komisja Europejska przyjęła strategię Europa 2020, odpowiadającą na wyzwania związane z globalizacją, ograniczonymi zasobami, zmianami demograficznymi i rosnącą presją konkurencyjną. Dokument ten wyznaczył trzy główne kierunki rozwoju: inteligentny, zrównoważony oraz sprzyjający włączeniu społecznemu.
Realizacja tych celów wymagała odejścia od rozproszonego finansowania innowacji. Założono, że znacznie lepsze efekty przyniesie koncentracja inwestycji w obszarach, w których poszczególne kraje i regiony mają największy potencjał, kompetencje i przewagi konkurencyjne. W efekcie każde państwo członkowskie oraz każdy region Unii Europejskiej zostały zobowiązane do opracowania własnej strategii inteligentnych specjalizacji.
Jak wyłoniono Krajowe Inteligentne Specjalizacje w Polsce?
Proces definiowania Krajowych Inteligentnych Specjalizacji w Polsce nie był decyzją administracyjną podjętą zza biurka. Kluczową rolę odegrał tzw. proces przedsiębiorczego odkrywania, w ramach którego wykorzystano wiedzę i doświadczenie administracji publicznej, przedsiębiorców, środowiska naukowego oraz partnerów społeczno-gospodarczych.
Punktem wyjścia były m.in. foresight technologiczny przemysłu InSight2030 (wynikający z realizacji dokumentu „Koncepcja Horyzontalnej Polityki Przemysłowej w Polsce” przyjętej przez Radę Ministrów w 2007 r.) oraz Krajowy Program Badań, które wskazywały obszary o największym potencjale rozwojowym i znaczeniu dla konkurencyjności gospodarki. Efektem tego procesu było wyłonienie w 2013 roku pierwszej listy Krajowych Inteligentnych Specjalizacji. Lista ta była następnie wielokrotnie aktualizowana, a od 13 lutego 2023 roku obowiązuje obecna wersja obejmująca 13 specjalizacji. Co istotne, jest to zbiór otwarty, podlegający stałemu monitorowaniu i weryfikacji.
Jakich obszarów dotyczą Krajowe Inteligentne Specjalizacje?
Aktualna lista Krajowych Inteligentnych Specjalizacji obejmuje trzynaście obszarów rozwoju, od zdrowego społeczeństwa, przez nowoczesne rolnictwo, zrównoważoną energię, inteligentne budownictwo zeroemisyjne, aż po automatyzację, robotykę, przemysły kreatywne i technologie morskie. W ten sposób państwo wskazuje priorytety swojej polityki technologicznej i innowacyjnej, jednocześnie adresując kluczowe wyzwania społeczno-gospodarcze i globalne trendy rozwojowe.
Dla przedsiębiorców kluczowe jest to, że zgodność projektu z KIS oceniana jest nie na poziomie ogólnych deklaracji, lecz poprzez analizę planowanych rezultatów projektu badawczo-rozwojowego.
KIS w praktyce konkursowej – gdzie mają kluczowe znaczenie?
W perspektywie finansowej 2021-2027 odwołania do Krajowych Inteligentnych Specjalizacji pojawiają się w najważniejszych programach wspierających innowacje, takich jak Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej czy program Horyzont Europa.
Dobrym przykładem jest konkurs Ścieżka SMART w ramach FENG. Dokumentacja konkursowa jasno wskazuje, że zgodność projektu z KIS jest jednym z kryteriów obligatoryjnych dla wybranych modułów i podlega ocenie zero-jedynkowej. Oznacza to, że projekt może zostać wybrany do dofinansowania tylko wtedy, gdy spełnia wszystkie kryteria obligatoryjne, w tym te dotyczące Krajowych Inteligentnych Specjalizacji. Lista KIS stanowi przy tym załącznik do regulaminu wyboru projektów i jest punktem odniesienia dla oceniających.
Regionalne Inteligentne Specjalizacje – drugi poziom ukierunkowania wsparcia
Oprócz Krajowych Inteligentnych Specjalizacji przedsiębiorcy muszą często brać pod uwagę również Regionalne Inteligentne Specjalizacje. Każde województwo, w ramach swojego programu regionalnego, określa obszary, w których widzi największy potencjał rozwojowy. Przykładowo, Dolnośląska Strategia Innowacji 2030 wskazuje m.in. takie dziedziny jak: branża chemiczna i farmaceutyczna, mobilność przestrzenna, żywność wysokiej jakości, surowce naturalne i wtórne, produkcja maszyn i urządzeń czy obróbka materiałów.
Te zapisy nie pozostają wyłącznie na poziomie strategii. W programie Fundusze Europejskie dla Dolnego Śląska projekty realizowane w ramach działania „Innowacyjne przedsiębiorstwa” muszą być zgodne z Regionalnymi Inteligentnymi Specjalizacjami. Podobnie w programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej preferowane są projekty wpisujące się w regionalne specjalizacje wspólne dla co najmniej dwóch województw.
Dlaczego inteligentne specjalizacje to nie formalność?
Zarówno krajowe, jak i regionalne inteligentne specjalizacje są narzędziem koncentracji wsparcia na kluczowych wyzwaniach i potrzebach rozwojowych. Odwołują się one nie tylko do potencjału technologicznego, ale również do problemów globalnych, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, dostęp do surowców, zmiany klimatyczne czy starzenie się społeczeństw.
Dla przedsiębiorców oznacza to jedno. Projekty innowacyjne i badawczo-rozwojowe nie są oceniane w próżni. Są analizowane przez pryzmat tego, czy realnie wpisują się w kierunki, które mają przynieść długofalowe korzyści całej gospodarce. Zrozumienie tej logiki pozwala projektować przedsięwzięcia, które nie tylko są innowacyjne, ale również rzeczywiście kwalifikują się do wsparcia.
Chcesz sprawdzić, czy Twój projekt realnie wpisuje się w KIS?
Jeżeli planujesz projekt B+R lub jesteś na etapie przygotowania wniosku i nie masz pewności, czy jego rezultaty faktycznie spełniają wymagania Krajowych Inteligentnych Specjalizacji, warto to zweryfikować zanim dokumenty trafią do oceny.
Zapraszamy na bezpłatną konsultację.
Załącznik
oprac. Jakub Woźniak, Członek Zarządu w GRUPA4 Fundusze Europejskie Sp. z o.o.
