„Dual use” to już nie nisza sektora obronnego, lecz jeden z najszybciej rosnących obszarów innowacji w Europie. Rekordowe inwestycje kapitałowe, rosnąca liczba przejęć oraz strategiczne programy publiczne pokazują, że technologie podwójnego zastosowania stają się fundamentem suwerenności technologicznej UE. Co to oznacza dla przedsiębiorstw w Polsce?
Czym naprawdę jest dual use?
Technologie dual use (podwójnego zastosowania) to rozwiązania, które mogą być wykorzystywane zarówno w sektorze cywilnym, jak i wojskowym. W praktyce oznacza to systemy, produkty lub komponenty, które powstają z myślą o rynku komercyjnym ale mają również potencjał zastosowania w obszarze bezpieczeństwa i obronności. Systemy, które wzmacniają odporność infrastruktury i łańcuchów dostaw i budują autonomię technologiczną państw i regionów.
Nie chodzi wyłącznie o klasyczny przemysł zbrojeniowy – do obszarów dual use należą bowiem m.in.:
- cyberbezpieczeństwo i technologie kryptograficzne,
- sztuczna inteligencja i analiza danych (np. przetwarzanie obrazów satelitarnych),
- systemy autonomiczne i bezzałogowe,
- technologie kosmiczne i satelitarne,
- zaawansowane materiały,
- systemy energetyczne zwiększające odporność infrastruktury,
- elektronika przemysłowa, sensoryka, embedded systems.
Wiele firm technologicznych działa dziś w modelu, który de facto spełnia definicję dual use – nawet jeśli nie postrzega swojej działalności w ten sposób.
Rekordowe inwestycje w dual use w Europie
Dane rynkowe pokazują, że sektor dynamicznie rośnie. Od 2016 roku europejskie inwestycje w technologie dual use i defence tech osiągnęły łącznie 14,76 mld dolarów. Co istotne, ponad 9,35 mld dolarów napłynęło po 2022 roku. Rok 2025 był rekordowy już do momentu ukazania się raportu – 3,88 mld dolarów finansowania rok do roku. To najwyższy poziom w historii sektora (źródło: „Dual-use Founder’s Handbook: From Foundation to Scale”).
Wnioski są jednoznaczne – inwestorzy traktują dual use jako segment o wysokim potencjale wzrostu, spółki o charakterze podwójnego zastosowania osiągają wyższe wyceny a zainteresowanie przejęciami ze strony koncernów obronnych i kosmicznych rośnie.
Analizy rynku pokazują, że po 2022 roku europejskie firmy obronne znacząco zwiększyły aktywność akwizycyjną, budując kompetencje wewnętrznie. Co więcej, 67% transakcji ma charakter wewnątrzeuropejski – co potwierdza trend budowy regionalnej suwerenności technologicznej.
Dual use jako element suwerenności technologicznej
Współczesna polityka przemysłowa UE coraz wyraźniej koncentruje się na autonomii technologicznej. Obejmuje to m.in.: rozwój infrastruktury satelitarnej, cyberodporność, systemy energetyczne o wysokiej niezależności, technologie kwantowe, robotykę i systemy autonomiczne.
Planowane programy obronne i inwestycyjne o wartości setek miliardów euro do 2030 roku będą dodatkowo wzmacniać ten kierunek. Dual use przestaje być wyłącznie kategorią regulacyjną. Staje się strategicznym paradygmatem projektowania technologii.
Z perspektywy firm – zarówno dużych przedsiębiorstw, jak i MŚP – dual use oznacza:
- nowe rynki zbytu – technologia opracowana z myślą o rynku komercyjnym może znaleźć zastosowanie w sektorze publicznym, obronnym lub infrastrukturalnym. To zwiększa skalę potencjalnej komercjalizacji;
- wyższą atrakcyjność inwestycyjną – spółki dual use częściej przyciągają kapitał – zarówno venture capital, jak i inwestorów branżowych. Wynika to z ich strategicznego znaczenia i długoterminowego potencjału.
- stabilność popytu – w okresach spowolnienia gospodarczego sektor publiczny i obronny pozostaje relatywnie stabilnym źródłem zamówień.
Polska w ekosystemie dual use
Region Morza Bałtyckiego – obejmujący m.in. Niemcy, kraje nordyckie, państwa bałtyckie i Polskę – stał się jednym z najszybciej rozwijających się europejskich korytarzy innowacji dual use.
W Polsce obserwujemy rozwój dedykowanych funduszy deep tech, większe zaangażowanie instytucji publicznych w finansowanie technologii strategicznych i rosnące zainteresowanie współpracą przemysłu z sektorem obronnym.
Przykładem krajowej odpowiedzi na ten trend jest m.in. przeznaczenie 350 mln zł w ramach FENG w konkursie Ścieżka SMART również na projekty obejmujące technologie podwójnego zastosowania. To sygnał, że dual use staje się jednym z kierunków wsparcia publicznego również na poziomie operacyjnym. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju jako pierwsza instytucja otworzyła konkurs Ścieżka SMART na projekty podwójnego zastosowanie po wcześniejszym dopuszczeniu ich przez Komisję Europejską.
Dual use a projektowanie innowacji
Kluczowe pytanie brzmi nie „czy moja firma działa w obszarze dual use?”, lecz: czy projektowana technologia może zostać wykorzystana w więcej niż jednym ekosystemie rynkowym?
Przedsiębiorstwa, które już na etapie B+R uwzględniają wymogi certyfikacyjne, analizują potencjalne zastosowania infrastrukturalne i myślą o skalowaniu międzynarodowym, budują przewagę konkurencyjną trudną do skopiowania.
Z perspektywy firmy doradczej widać wyraźnie, że firmy, które świadomie definiują komponent dual use, są bardzo dobrze przygotowane do pozyskiwania finansowania – zarówno publicznego, jak i prywatnego.
Dual use – chwilowy trend czy trwała zmiana?
Wszystko wskazuje na to, że mamy do czynienia z trwałą transformacją europejskiej polityki innowacyjnej. Rekordowe inwestycje kapitałowe, rosnąca aktywność przejęć, rozwój dedykowanych funduszy oraz strategiczne programy publiczne pokazują, że technologie podwójnego zastosowania będą jednym z głównych obszarów wzrostu w nadchodzącej dekadzie.
Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność zmiany myślenia o innowacjach – od projektów czysto komercyjnych do rozwiązań wzmacniających odporność, bezpieczeństwo i autonomię technologiczną.
Dual use przestaje być kategorią administracyjną. Staje się jednym z fundamentów nowoczesnej gospodarki.
Przykłady pilotażowych i wdrożonych polskich projektów dual-use
Autonomiczny pojazd patrolowy w ramach IDA Bootcamp
W pilotażowej edycji polskiego programu IDA Bootcamp (akcelerator technologii podwójnego zastosowania) prowadzonym przez PFR we współpracy z MON, PGZ Stocznią Wojenną oraz innymi partnerami, wśród uczestników znalazły się zespoły rozwijające m.in. autonomiczne pojazdy wodne i jednostki do monitoringu infrastruktury krytycznej. W konsekwencji akceleracji powstało konsorcjum, które buduje i testuje morski autonomiczny pojazd patrolowy zwiększający bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej na Bałtyku.
Thorium Space – projekt transpondera satelitarnego
Thorium Space otrzymało 18,1 mln zł dofinansowania na projekt taktycznego adaptacyjnego transpondera satelitarnego przeznaczonego m.in. do szyfrowanej łączności satelitarnej dla wojska. Finansowanie przyznano w ramach Programu na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa – „Szafir”, będącego instrumentem wsparcia technologii o potencjale strategicznym.
Transponder ma być wyposażony w nowoczesne technologie SDR/SDS oraz inteligentną manipulację wiązkami antenowymi (beam forming, beam hopping).
Baza 37 technologii dual-use z programu IDA
Program IDA Bootcamp gromadzi i kataloguje rozwiązania dual use w różnych obszarach, z których część trafia później do dalszych działań B+R, współpracy z przemysłem obronnym lub rozmów z inwestorami VC. W pierwszej edycji programu zakwalifikowano kilkadziesiąt podmiotów i zbudowano mapę przedsiębiorstw technologicznych o potencjale dual-use.
Twój projekt może mieć podwójne zastosowanie?
Sprawdźmy to. W GRUPIE4 pomagamy firmom właściwie zdefiniować komponent dual use, przełożyć go na logikę projektu B+R i skutecznie pozyskać finansowanie z funduszy europejskich. Przeprowadzimy Cię przez cały proces – od koncepcji po rozliczenie.
oprac. Jakub Woźniak, Członek Zarządu w GRUPA4 Fundusze Europejskie Sp. z o.o.
